Zamów usługę

Niemy zawał serca u cukrzyków – mówmy o nim głośno

11 lipca 2018

Zawał serca to jednostka chorobowa, o której słyszał chyba każdy z nas. Mówić o nim możemy, gdy w wyniku niedokrwienia komórek mięśniowych serca dochodzi do ich obumierania. Jeśli niedokrwienie trwa dłużej niż 20 minut, proces ten staje się nieodwracalny, a w badaniach histopatologicznych – także tych wykonywanych u osób, które z powodu zawału zmarły – stwierdza się martwicę komórek mięśnia sercowego.

I choć akapit powyższy zdaje się opisywać istotę problemu, to dla osób niezwiązanych na co dzień z medycyną może być niesatysfakcjonujący. Pytaniem, które nurtuje nas bardziej będzie nie: „co to?”, ale: „jak to rozpoznać?” i: „jak to leczyć?”.

“Jeśli niedokrwienie trwa dłużej niż 20 minut, proces ten staje się nieodwracalny”

(Nie)typowe objawy niedokrwienia mięśnia sercowego

Typowe objawy niedokrwienia mięśnia sercowego to dyskomfort i/lub ból w klatce piersiowej. Bolesność może pojawiać się także w obrębie kończyny górnej, żuchwy lub nadbrzusza. Objawy mogą występować podczas wysiłku fizycznego lub w spoczynku. Pacjenci z zawałem skażą się często na duszność i zmęczenie. Często nie potrafią bólu zlokalizować – może on mieć charakter rozlany, może mu towarzyszyć wzmożona potliwość, nudności, omdlenie.

Typowe objawy zawału serca:

  • dyskomfort i/lub ból w klatce piersiowej
  • bolesność może pojawiać się także w obrębie kończyny górnej, żuchwy lub nadbrzusza
  • duszność i zmęczenie
  • wzmożona potliwość, nudności, omdlenie

Takie objawy, choć przez wielu kojarzone właśnie z zawałem serca, są tylko jednym z elementów układanki. Świeży zawał serca bowiem rozpoznaje się na podstawie kryteriów klinicznych (jak powyższe) oraz elektrokardiograficznych i biochemicznych. Te badania dodatkowe służą do różnicowania zawału serca ze stanami mogącymi dawać podobne objawy, jak choćby choroby przewodu pokarmowego, neurologiczne, schorzenia płuc czy dolegliwości związane z układem mięśniowo-szkieletowym.

“Sam zawał serca może zresztą objawiać się dość nietypowo, kołataniem serca czy zatrzymaniem jego czynności. Nawet u 50% pacjentów z chorobą wieńcową to zawał serca jest jej pierwszym objawem!”

Zawał w liczbach

W 2013 r. z przyczyn kardiologicznych zmarło w Polsce ponad 177 tysięcy osób, co stanowiło 45,8% wszystkich zgonów. Dla uzmysłowienia sobie wielkości tej liczby: to tylko o niecały tysiąc osób więcej, niż w 2017 roku żyło w Zabrzu!

Choroba niedokrwienna serca odpowiada za 23% zgonów kardiologicznych (41 tys. osób),
a wchodzący w jej spektrum zawał serca – za blisko 9% zgonów z powodu chorób układu krążenia (15 tys.osób).

infografika dotyczaca zawalu serca

Pomimo tego mogłoby się wydawać, że zawał serca już „oswoiliśmy”. Refleksja taka może nam wpaść do głowy, gdy zestawimy dane na temat śmiertelności z danymi na temat zachorowalności. Na zawał serca zapada bowiem rokrocznie sto tysięcy Polaków.

Zawał serca nie jest już, jak jeszcze kilka dekad temu, wyrokiem śmierci; medycyna i edukacja prą do przodu, a coraz większa liczba pacjentów ma na ten temat podstawową choćby wiedzę.
Zadajmy sobie zatem teraz dość przewrotne pytanie:
czy zawał można „przegapić”?

Niemy zawał serca – „przypadkowa” katastrofa

Zmęczenie, osłabienie, duszność… Jesienna chandra i uczucie niepokoju… Brzmi znajomo? To pewnie nic groźnego… Chyba, że to… zawał serca?!

Okazuje się, że część pacjentów przechodzi tak zwany niemy zawał serca. Wspomniane uczucie zmęczenia, osłabienie, duszność, a w niektórych przypadkach utrata przytomności,
są często jedynymi objawami świeżego zawału serca. Ilu jest takich pacjentów?
Trudno stwierdzić, brak bowiem konkretnych badań, które by odpowiedziały na to pytanie.

Z życia wzięte:

Przychodzi pacjent do lekarza; pół roku temu przeszedł wyjątkowo ciężką „grypę”, jakiś taki jest od tego czasu słabszy, szybciej się męczy… Tak więc lekarz zleca EKG, a zaskoczony pacjent nie wie, co odpowiedzieć na pytanie:
Kiedy przechodził Pan zawał?”

Rozpoznawanie niemego zawału

Niemy zawał serca jest zazwyczaj rozpoznawany przypadkowo, podczas rutynowego badania EKG. I choć elektrokardiografia to badanie zgrubne i o niskiej czułości (w przeciwieństwie do na przykład rezonansu magnetycznego), to jest ona metodą tanią, szybką, nieinwazyjną i prostą, dostępną powszechnie w przychodniach Podstawowej Opieki Zdrowotnej.

Problem zawału niemego dotyczyć może nawet jednego na czterech pacjentów z podejrzeniem choroby wieńcowej. Najczęściej niemy zawał serca jest rozpoznawany u osób z cukrzycą i w podeszłym wieku. Znaczenie ma także dodatni wywiad rodzinny w kierunku choroby niedokrwiennej serca.

Nawet pobieżna lektura przytoczonych powyżej danych Głównego Urzędu Statystycznego dotyczących umieralności w Polsce, pozwala domyślić się, dlaczego temat niemego zawału serca wart jest wspomnienia. Jak bowiem mamy leczyć chorobę, o przebyciu której nie wiemy?

Cukrzyca – jak duży ma wpływ na nasze serce? Jakie są jej powikłania?

A skoro mowa już o chorobach skrytych i podstępnych – ich niepisaną „królową” jest z całą pewnością cukrzyca.

Angiopatia

Cukrzyca sama w sobie prowadzi do zmian w układzie naczyniowym (nazywamy je angiopatią; w zależności od kalibru naczyń: mikro- lub makroangiopatią). Zmiany te mogą w konsekwencji przyczynić się do rozwoju choroby niedokrwiennej serca i zawału – tak pełnoobjawowego, „klasycznego”, jak i niemego.

Neuropatia cukrzycowa

Ale to nie wszystko!

Cukrzyca jest jeszcze „sprytniejsza”! Kolejnym jej powikłaniem jest neuropatia – czyli uszkodzenie nerwów pod wpływem zbyt wysokiego stężenia glukozy we krwi.

Taka neuropatia, gdy dotyczy nerwów związanych z układem sercowo-naczyniowym, przyczynia się do tłumienia lub nawet zniesienia bólu towarzyszącego zawałowi serca.

To właśnie neuropatia cukrzycowa sprawia, że rozpoznanie jest trudne, a zawał ukrywa się przed pacjentem i lekarzem, pozostając „niemym”.

Przed rozwojem neuropatii cukrzycowej najskuteczniej chroni:

  • utrzymywanie stężeń glukozy we krwi na prawidłowym poziomie,
  • zaprzestanie palenia papierosów
  • prawidłowe stężenie cholesterolu i trójglicerydów we krwi

Trud ten jest podwójnie opłacalny – wszystkie te działania przyczynią się także do zmniejszenia ryzyka powikłań sercowo-naczyniowych.
niemy zawal serca a cukrzyca

Pozostałe czynniki ryzyka chorób serca

Cukrzyca jest ważnym, ale nie jedynym czynnikiem ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego. Do rozwoju choroby niedokrwiennej i zawału serca, w tym niemego mogą przyczyniać się także:

  • płeć męska,
  • wiek (50 lat i więcej),
  • wywiad rodzinny obciążony nadciśnieniem tętniczym, chorobą wieńcową, cukrzycą, udarami mózgu,
  • palenie papierosów,
  • brak aktywności fizycznej,
  • nadciśnienie tętnicze,
  • podwyższone stężenie cholesterolu we krwi,
  • nadwaga i otyłość

Ryzyko wystąpienia choroby wieńcowej rośnie wraz z liczbą czynników z powyższej listy obecnych w Twoim życiu. Jeśli czujesz się zaniepokojony – nie czekaj; zgłoś się do lekarza, porozmawiaj, wykonaj badania kontrolne. 

Nowoczesny telemonitoring serca – badania EKG w domu

Telekardiologia łączy w sobie nowoczesne rozwiązana technologiczne z wiedzą oraz doświadczeniem lekarzy kardiologów. Centrum Telemonitoringu Kardiologicznego, które powstało z inicjatywy Telemedycyny Polskej SA, udziela pacjentom pełnego wsparcia w zakresie wykonywania badań i problemów kardiologicznych – do dyspozycji pacjenta jest lekarz dostępny 24 godziny na dobę .

Obecna na rynku usługa Kardiotele opiera się w pełni na samodzielnym monitoringu serca przez Pacjenta, który  otrzymuje osobisty aparat EKG wielkości telefonu komórkowego. Dzięki niemu może badać się w dowolnym miejscu i o dowolnej porze dnia i nocy. Także w zaciszu własnego domu. Wszystkie wykonane badania spływają właśnie do Centrum Telemedycznego, gdzie są analizowane i opisywane przez specjalistów.

Profilaktyka i leczenie niemego zawału

Badania dowodzą, że duże znaczenie dla rozpoznania niemego zawału serca ma wzmożona czujność i wdrażanie rutynowych badań EKG i echokardiograficznego u pacjentów z cukrzycą (szczególnie długotrwałą) i/lub obciążonych ryzykiem sercowo-naczyniowym.

U pacjentów, którzy przebyli niemy zawał serca zazwyczaj stosuje się takie samo leczenie i wtórną profilaktykę przeciwzawałową jak u chorych po „klasycznym” zawale.

Kluczowe znaczenie w prewencji wtórnej ma zmiana stylu życia, przede wszystkim wyeliminowanie czynników ryzyka:

  • zaprzestanie palenia papierosów,
  • kontrola ciśnienia tętniczego,
  • obniżenie poziomu cholesterolu,
  • redukcja nadwagi i
  • systematyczna aktywność fizyczna.

Korzystne jest wyeliminowanie z diety tłuszczów zwierzęcych i ograniczenie spożycia alkoholu; wskazana jest dieta śródziemnomorska, bogata w warzywa, ryby, wielonienasycone kwasy tłuszczowe. Naszemu zdrowiu przysłuży się także unikanie stresów.

W leczeniu farmakologicznym do dyspozycji mamy leki zmniejszające ryzyko kolejnego incydentu wieńcowego i śmierci z jego powodu. Są to leki przeciwpłytkowe, przede wszystkim tania, skuteczna i polecana przez kardiologów aspiryna; są to beta-blokery, inhibitory konwertazy angiotensynowej oraz statyny. Nieoceniona jest także świadomość pacjentów i zaangażowanie lekarzy.

 

Artykuł powstał przy współpracy Telemedycyny Polskiej z edukatorami cukrzycowymi z Diabdis – program opieki diabetologicznej.